Không gọi tên được cảm xúc của mình thì bắt đầu từ đâu
Không phải ai cũng biết mình đang thấy gì, và không nói ra được không có nghĩa là bạn kém hiểu mình. Vài cách bắt đầu khi chưa có chữ nào để gọi tên.
Có người hỏi “dạo này thế nào” và bạn thấy trong người có gì đó. Nhưng tới lúc phải nói ra thì chỉ có “cũng bình thường”.
Không phải bạn giấu. Là thật sự không có chữ nào vừa.
Chuyện này phổ biến hơn người ta tưởng, và nó không nói lên rằng bạn kém hiểu mình. Nó thường chỉ nói rằng bạn đang mang một thứ chưa kịp thành hình.
Không gọi tên được không có nghĩa là không có gì
Chúng ta lớn lên với một bộ từ rất nhỏ để nói về bên trong: vui, buồn, giận, mệt. Bốn chữ đó phải gánh hàng trăm trạng thái khác nhau.
Nên chuyện thường xảy ra là: cái đang có trong bạn không nằm gọn trong chữ nào cả. Nó không phải buồn hẳn. Cũng không phải lo. Nó là một thứ ở giữa, chưa có tên, và mỗi lần bạn thử gán một cái tên vào thì thấy sai sai.
Cái sai sai đó là thông tin, không phải thất bại. Nó cho biết thứ bên trong đang phức tạp hơn bộ từ bạn có.
Bắt đầu từ thân thể, đừng bắt đầu từ chữ
Khi chưa có tên, chỗ dễ vào hơn thường không phải câu hỏi “mình đang cảm thấy gì”, mà là:
Nó nằm ở đâu?
Ngực có nặng không. Vai có đang co lại không. Bụng có gì đang siết. Hàm có đang nghiến. Hơi thở nông hay sâu.
Mô tả được vị trí và sức nặng là đã mô tả được thứ đó rồi, dù chưa có tên. Nhiều khi tới đây là đủ — không cần đặt tên mới được đặt xuống.
Hai câu hỏi dễ hơn “mình đang cảm thấy gì”
Nếu vẫn muốn tiến thêm một bước:
- “Cái này giống lúc nào?” Con người nhớ theo cảnh chứ không nhớ theo khái niệm. Giống hồi chờ kết quả thi. Giống buổi chiều chủ nhật hồi nhỏ. Một cảnh cũ thường chính xác hơn một tính từ.
- “Nếu nó nói được thì nó đang đòi gì?” Nghỉ. Được nghe. Được ở một mình. Được ai đó nói là không sao. Câu trả lời hay ngắn tới mức đáng ngạc nhiên.
Hai câu này không đòi bạn phải đúng. Chúng chỉ mở ra một chỗ để nhìn.
Chọn đại một chữ cũng được
Có một cách nữa, thô hơn nhưng hiệu quả: cho mình một danh sách vài chữ và chọn cái gần nhất.
Không cần chính xác. “Gần nhất” là đủ. Việc chọn buộc cái đang lửng lơ phải dừng lại một giây để được nhìn, và chỉ riêng cái dừng đó đã làm nó bớt mờ.
Nếu chọn xong thấy chưa đúng, thì cái “chưa đúng” ấy lại chỉ đường: không phải buồn, mà là hụt. Đi vòng qua một chữ sai để tới chữ đúng là chuyện bình thường.
Không cần gọi đúng tên mới được nghỉ
Có một áp lực ngầm rằng phải hiểu mình thì mới được yên. Rằng cứ đào đủ sâu là sẽ ra một câu giải thích, và có câu đó rồi thì mọi thứ nhẹ đi.
Nhiều lúc không có câu nào cả. Có ngày bạn chỉ nặng, không vì lý do nào gọn gàng.
Và bạn vẫn được nghỉ. Không cần giải thích xong mới được đặt xuống.
Đó là ý của Still: không bắt bạn phải viết ra, không bắt phải gọi đúng tên, không chấm điểm xem hôm nay bạn hiểu mình tới đâu. Có hôm chỉ cần một chỗ yên để thứ đang có trong mình được ở đó một lúc mà không bị hỏi.
Gọi tên được thì tốt. Không gọi được cũng không sao. Thứ có ích thường không phải cái tên, mà là một khoảnh khắc bạn dừng lại đủ lâu để nhận ra trong mình đang có gì đó — kể cả khi chưa biết đó là gì.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích tham khảo, không phải lời khuyên chuyên môn. Nếu bạn thấy khó nhận ra hoặc khó diễn đạt cảm xúc của mình tới mức ảnh hưởng đời sống hằng ngày, hãy cân nhắc gặp người có chuyên môn. Nếu bạn đang trong khủng hoảng, xin hãy liên hệ dịch vụ cấp cứu tại nơi bạn ở.